Orchidee keikis: wanneer haal je ze eraf en hoe oppotten

Je ziet het pas als je goed kijkt: een kleine plantje dat uit de bloeistam van je orchidee groeit.

Geen nieuwe bloemtak, maar een eigen plant met eigen bladeren en wortels. Dat is een keikis — uit het Malaijs voor "kindje" — en dat kleine dingje kan een hele nieuwe plant worden. Maar alleen als je het op het goede moment losmaakt.

Wat is een keikis eigenlijk?

Een keikis is een kloon van de moederplant. Geen zaailing met eigen genetica, maar een exacte kopie.

Orchideeën produceren ze vooral als ze in een stresssituatie zitten. Denk aan een Phalaenopsis die een tijdje te veel licht kreeg, of juist te weinig water. De plant denkt: "Ik ga misschien doodgaan, snel nog wat voortplanting." Dan schiet er een knop los en ontstaat een keikis.

Eerlijk gezegd vind ik het een van de grappigste mechanismen in de plantenwereld.

Het is zo menselijk — pas als het tegenzit, doe je extra buren kind maken.

Wanneer is de keikis groot genoeg om eraf te halen?

Hier ga ik tegen de stroom in. Veel gidsen zeggen: wacht tot de keikis twee of drie bladeren heeft.

Oké, maar dat zegt niks over de wortels. En de wortels zijn juist het belangrijkste. Mijn eigen vuistregel: je haalt een keikis eraf als hij minstens drie wortels heeft die langer zijn dan vijf centimeter.

Die wortels moeten gezond zijn — niet bruin, niet slijmerig, maar stevig en groen aan het uiteinde.

Dan weet je dat het plantje zelf kracht kan opnemen. Voordat dat zo is, laat je hem zitten. Hij groeit tegen de moederplant aan, en die is zijn levenslijn. Wat me bijvalt is dat mensen vaak te snel willen beginnen.

Waar je op moet letten

• Wortellengte: minimaal 5 cm, bij voorkeur langer.
• Wortelkleur: groen tot lichtgroen, geen bruin of zwart.
• Aantal wortels: drie of meer.
• Bladeren: minimaal twee volgroeide bladeren.

Ze zien een keikis en willen hem meteen oppotten. Maar geduld betaalt zich hier dubbel terug.

Een te vroeg losgemaakte keikis heeft geen wortels om water op te nemen. Hij verdroogt, verwelkt, en je bent terug bij af.

De moederplant eerst laten herstellen

Voordat je een keikis eraf haalt, kijk je naar de moederplant. Is die in goede vorm? Heeft hij genoeg bladeren over om zelf nog fotosynthese te doen?

Want eraf halen is een wond, letterlijk. Je snijdt in de stam, en die wond moet kunnen genezen.

Als de moederplant zwak is, wacht je nog een paar weken. Geef hem extra licht, op de juiste afstand van het raam, en controleer of er geen spint op de onderzijde van de bladeren zit.

Voordat je iets snoeit, wil je geen bijkomende stress. Heb je al eens geprobeerd om je Sansevieria te vermeerderen?

Hoe haal je een keikis eraf?

Gebruik een scherp mes of een snoeischaar die je eerst ontsmet met spiritus. Sneeid de keikis los met een stukje van de bloeistam erbij, net zoals je zou doen bij het succesvol vermeerderen van een Ficus lyrata.

Niet te veel, maar zeker een paar centimeter aan weerszijden van waar de keikis zit.

Dat stukje stam helpt bij het wortelen later. Laat het snijvlak een uurtje aan de lucht drogen. Je kunt ook bestrijk met kaneelpoewder — dat werkt werkelijk goed als natuurlijke ontsmetting. Geen grutters, geen hormoonpoewder, gewoon kaneel uit de keukenkast.

Oppotten: de juiste aanpak

Neem een kleine pot, niet te groot. Orchideeën houden van worteldruk, en een te grote pot houdt de grond te lang vochtig.

Ik gebruik altijd een transparante pot — die van Elho zijn ideaal — zodat je de wortels kunt zien. Orchideeënwortels doen mee aan fotosynthese, dus licht door de pot is een voordeel. Vul de pot met orchideeënmix van Seramis of Plantebase. Geen normale potgrond. Orchideeënmix is luchtiger, meer structuur, en laat water sneller door.

De wortels moeten ademen. Stop de keikis zo diep dat de basis net boven de grond zit, niet erin begraven.

De eerste weken na het oppotten

De wortels spreid je voorzichtig uit. Geen water geven de eerste vijf dagen.

De wortels moeten herstellen, en een wondje aan de basis moet dichtgroeien. Volg ons handige stappenplan voor stekken in potgrond om dit proces goed te begeleiden. Daarna licht sproeien, niet gieten.

De grond mag niet week zijn, maar licht vochtig houden. Zet de keikis op een lichte plek, maar niet in direct zonlicht.

Een raam op het oosten is ideaal. Wat ik merk is dat de eerste twee weken het meest kritisch zijn. Als de keikis na drie weken nog stevig in de pot zit en de bladeren niet slap hangen, dan heb je het goed gedaan. Dan is het een zelfstandige plant.

Moet je een keikis verwachten?

Nee. De meeste Phalaenopsis produceren geen keikis.

Het is een uitzondering, geen regel. Als je er een krijgt, is dat een cadeau — maar reken er niet op.

Als je een nieuwe orchidee wilt, koop er een. Betrouwbaarder, sneller, en je weet wat je krijgt. Maar als je er een hebt, en hij voldoet aan de criteria, dan is het zonde om hem aan de moederplant te laten zitten tot hij vervalt.

Snoei hem eraf, pot hem op, en je hebt een tweede plant voor niks. Dat is toch een mooie afsluiter voor dit verhaal.